مىباشد ؛ زيرا كه آن علم ، فرار خواهد كرد ، كه : « العلم يهتف بالعمل ؛ فان اجابه ، و الّا ارتحل » « 92 » ، تحصيل زياده بر آن ، زحمتى است بىحاصل ، و مشئوم است . و حقّ تعالى وحى فرمود به حضرت « داود » : « سهل‌تر عقوبتى كه مىكنم به عالم غير عامل ، آن است كه بيرون مىكنم از قلب او حلاوت ذكر خود را ؛ و آن عقوبت ، شديدتر است از هفتاد عقوبات باطنيّه » ؛ زيرا كه حيات قلوب ، به حلاوت اذكار الهى است ، و به سبب رفع حلاوت ذكر ، قلب ، مرده مىشود ؛ و موت قلب ، اشدّ است از ساير عقوبات . بعد ، حضرت امام ص مىفرمايد كه : نيست طريقى به سوى حقّ عزّ و جلّ كه سلوك كرده شود مگر به علم ؛ يعنى علم ، منحصر به علم اعمال و عبادات بدنيّه نيست ؛ زيرا كه عبادت ، سلوك طريق ظاهر است به سوى حقّ تعالى ، و انسان را طرق باطنى است به حقّ تعالى چون طريق نفس و عقل و قلب و روح و سرّ و خفى كه در باب اوّل از منهج اوّل و اين باب ، مجملا بيان كرده آمد . و سلوك در طريق باطنيّه ، موقوف به علم آن طرق است چنان‌كه سلوك به عبادت ، به علم به طريق عبادت است . و كسانى كه قناعت به علم عبادات بدنيّه و علم حلال و حرام كرده‌اند ، يا اعتماد به علوم فلسفه دارند و آن را علم مىشمارند ، از علم به طرق باطنيّه كه اهمّ و اشرف است محرومند ؛ چنان‌كه جناب « شيخ بهاء الدّين عاملى » عليه الرّحمة ، در شرح حديث اوّل از كتاب « اربعين » نقل مىكند از شيخ « ورّام » « 93 » آنكه : اسم فقه ، در عصر اوّل ، اطلاق كرده مىشد بر

--> ( 92 ) - علم ، منادى عمل است ؛ پس اگر او را اجابت كرد ( مىماند ) ، و گرنه رخت برمىبندد . « الكافى » 1 : كتاب فضل العلم : باب استعمال العلم : حديث 2 ( 93 ) - مسعود بن ابى فراس حلّى ، عالمى فقيه و محدّث ، و از اولاد « مالك اشتر نخعى » است ، و به سال 605 هجرى درگذشته است . او راست « مجموعهء ورّام » موسوم به « تنبيه [ الخواطر ] و نزهة [ النّواظر ] » در اخلاق : « لغت‌نامهء دهخدا » ( نقل به اختصار ) : حرف و : 153